To Cogito ergo sum συλλογάται λέφτερα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό Ατέχνως.

Η γλώσσα κόκκαλα τσακίζει

(...) ας ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα κι ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό κι ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η δικαιοσύνη και ο νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί το σύννεφο που περνάει, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά αν γίνεται μέρα και με τα μάτια ανοιχτά. Και τελικά, για να ολοκληρωθούν οι ιδιωτικοποιήσεις, ας ιδιωτικοποιηθούν και τα κράτη, παραδίδοντας για κάποιο χρονικό διάστημα την εκμετάλλευσή τους σε ιδιωτικές εταιρείες, που θα λειτουργούν σε καθεστώς διεθνούς ανταγωνισμού. Εκεί βρίσκεται η σωτηρία τού κόσμου...

Και τώρα, ας ιδιωτικοποιηθεί επίσης και η πουτάνα που τους γέννησε όλους.


[Ζοζέ Σαραμάγκου, "Τετράδια του Λαντσαρότε - Ημερολόγιο ΙΙΙ, 1993-1995" - Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Cogito ergo sum]

23 Ιανουαρίου 2017

Ατελέσφορα μονεταριστικά παιχνίδια

Υπάρχουν φορές που αμφιβάλλω για την νοητική μου ικανότητα, καθώς παρατηρώ να βιάζονται βάναυσα μερικές από τις βασικές αρχές τής οικονομικής επιστήμης, έτσι όπως την διδάχτηκα τόσο στα χρόνια που καθόμουν στα θρανία όσο και αργότερα (κυρίως τότε). Όμως, είμαι σίγουρος πως ούτε τόσο πολύ έχω φυράνει λόγω ηλικίας ώστε να μου διαφεύγουν κάποια θέσφατα ούτε όλοι αυτοί που διαγουμίζουν τις ζωές μας είναι τόσο ηλίθιοι. Τί συμβαίνει λοιπόν;

Πάρτε, για παράδειγμα, το πρόβλημα της ρευστότητας. Παρ' ότι οι εμπορικές τράπεζες έχουν απορροφήσει άφθονο χρήμα (μέσω ανακεφαλαιοποιήσεων κλπ) και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξακολουθεί να αγοράζει κρατικά ομόλογα, η ρευστότητα στην αγορά είναι σχεδόν ανύπαρκτη και η δέσμευση των εκάστοτε κυβερνήσεων περί "διοχέτευσης ρευστότητας στην πραγματική οικονομία" έχει καταντήσει ανέκδοτο. Γιατί άραγε; Ας δούμε τι λέει η θεωρία πάνω σ' αυτό.


Κατ' αρχάς, πρέπει να καταλάβουμε ότι αυτή καθ' εαυτήν η αγορά ομολόγων από την ΕΚΤ δεν έχει καμμιά σχέση με την ρευστότητα στην αγορά. Πρόκειται για μια πράξη η οποία απεικονίζεται μεν λογιστικά αλλά δεν δημιουργεί ροή χρήματος. Στην καπιταλιστική μας οικονομία, η νομισματική βάση συνίσταται στην νομισματική κυκλοφορία, δηλαδή στο πραγματικό χρήμα που βρίσκεται είτε στα συρτάρια των τραπεζών είτε στα πορτοφόλια των ιδιωτών είτε στα ταμεία των επιχειρήσεων. Έτσι, λοιπόν, η αγορά ομολόγων από την ΕΚΤ μπορεί να αυξάνει την νομισματική βάση αλλά δεν επηρεάζει την κυκλοφορία του. Πώς αυξάνεται η κυκλοφορία τού χρήματος; Μόνο με την δημιουργία τραπεζικού χρήματος, δηλαδή με την κυκλοφορία των τραπεζικών διαθεσίμων διά της χορηγήσεως δανείων.

Για να καταλάβουμε τα παραπάνω, ας υποθέσουμε ότι αύριο η ΕΚΤ εκδίδει φρέσκο χρήμα πενήντα δισ. ευρώ με τα οποία αγοράζει ομόλογα από όλες τις τράπεζες της ευρωζώνης. Τί κάναμε ως εδώ; Αυξήσαμε την νομισματική βάση αλλά η αγορά δεν έχει δει ακόμη δεκάρα τσακιστή. Και ούτε πρόκειται να δει ώσπου να αποφασίσουν οι τράπεζες να βγάλουν αυτό το χρήμα από τα σεντούκια τους χορηγώντας δάνεια. Και για να μιλήσουμε με πραγματικά νούμερα κι όχι με παραδείγματα, ας σημειώσουμε ότι, με την πολιτική αυτή, η ΕΚΤ έχει αυξήσει την νομισματική βάση κατά 550 δισ. ευρώ μέσα σε τέσσερα μόλις χρόνια.

Πάμε παρακάτω. Πού βρίσκονται άραγε αυτά τα 550 δισ.; Με τα ζόρια που αντιμετωπίζουν όλες σχεδόν οι τράπεζες (το μεγαλύτερο των οποίων λέγεται "κόκκινα δάνεια"), καμμιά δεν δείχνει διατεθειμένη να σπρώξει τα διαθέσιμά της στην αγορά. Όταν οι καταστάσεις είναι δύσκολες, αποτελεί φυσική επιλογή κάθε οργανισμού να ρίχνει το βάρος του στην άμυνα. Για τις τράπεζες, η άμυνα συνίσταται πρωτίστως στην μείωση της μόχλευσης, δηλαδή στην μείωση των δανείων που έχουν στον δρόμο. Κι αφού οι κανονισμοί δεν τους επιτρέπουν να διατηρούν ρευστό πάνω από κάποιο όριο, υποχρεώνονται να καταθέτουν την υπερβάλλουσα ρευστότητά τους στις κεντρικές τους τράπεζες. Αυτή η κατάθεση γίνεται με επιτόκιο το οποίο αποκαλείται Επιτόκιο Διευκόλυνσης Αποδοχής Καταθέσεων (ΕΔΑΚ) και ορίζεται από την ΕΚΤ κάθε έξι εβδομάδες.

Στην προσπάθειά της να πιέσει τις εμπορικές τράπεζες να χορηγήσουν δάνεια, η ΕΚΤ επιδιώκει να καταστήσει ασύμφορη την τήρηση των διαθεσίμων τους στις κεντρικές τράπεζες. Έτσι, λοιπόν, ακολουθεί μια πολιτική διαρκούς μειώσεως του ΕΔΑΚ, το οποίο το 2009 βρέθηκε στο 1% και προοδευτικά έπεσε στο 0% το καλοκαίρι του 2012, πλην όμως χωρίς αποτέλεσμα. Τον Ιούνιο του 2014, το ΕΔΑΚ πήρε για πρώτη φορά αρνητική τιμή (-0,10%) αλλά και πάλι δίχως αντίκρυσμα.  Τρεις μόλις μήνες αργότερα, ο Ντράγκι έρριξε το ΕΔΑΚ στο -0,20% και τον Δεκέμβριο του 2015 στο -0,30%, χωρίς να μπορέσει να κάμψει την αντίσταση των τραπεζών. Από τον Μάρτιο του 2016 το ΕΔΑΚ βρίσκεται στο -0,40% αλλά η ρευστότητα εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο. Οι τράπεζες δεν πολυνοιάζονται για το -0,40% (το μετακυλίουν στις χρεώσεις των πελατών τους) και η ΕΚΤ βλέπει να αποτυγχάνουν τα σχέδιά της για αύξηση της νομισματικής κυκλοφορίας η οποία θα αύξανε και τα επίπεδα τιμών, βγάζοντας τον βρόγχο τού αποπληθωρισμού από τον λαιμό τής Ευρώπης.

Μιλώντας για πληθωρισμό, ας ξαναρίξουμε μια ματιά στα βιβλία. Σύμφωνα με την ποσοτική θεωρία του χρήματος, το γενικό επίπεδο τιμών μεταβάλλεται αναλογικά προς την μεταβολή της προσφοράς χρήματος. Δηλαδή, αύξηση της προσφοράς χρήματος κατά 2% προκαλεί αύξηση της κατανάλωσης που καταλήγει σε πληθωρισμό 2%. Μόνο που το συγκεκριμένο θεωρητικό υπόδειγμα έχει ως βασική προϋπόθεση την πλήρη απασχόληση του εργατικού δυναμικού! Όσο μεγαλύτερη ανεργία υπάρχει, τόσο μικρότερο μέρος τής αύξησης του προσφερόμενου χρήματος διοχετεύεται στην κατανάλωση.


Ας ανακεφαλαιώσουμε. Τί έμαθα εγώ ο δόλιος από τα βιβλία; Πρώτον, ότι σε συνθήκες αστάθειας, αβεβαιότητας κλπ η ταχύτητα κυκλοφορίας του χρήματος πέφτει κατακόρυφα και, δεύτερον, ότι σε περιβάλλον υψηλής ανεργίας καθίσταται ατελέσφορη η νομισματική πολιτική. Με δυο λόγια: η έξοδος από τις καπιταλιστικές κρίσεις δεν επιτυγχάνεται με μονεταριστικά παιχνίδια. Κι επειδή υποθέτω ότι δεν είμαι ο μόνος που έχει διαβάσει αυτά τα βιβλία, αναρωτιέμαι τί παραπάνω μπορεί να ξέρουν όσοι επιμένουν σε τέτοια παιχνίδια.

Εκτός αν επιμένουν μόνο και μόνο επειδή παραμένουν αθεράπευτα τυφλοί οπαδοί τού μεγαλύτερου εκπροσώπου των μονεταριστών, του Μίλτον Φρήντμαν, άσχετα αν ο πατέρας των "παιδιών τού Σικάγου" ποτέ δεν δικαιώθηκε ιστορικά.

21 Ιανουαρίου 2017

Σαββατιάτικα (140) - του λεξιλογίου

*** Βουστροφηδόν, απείκασμα, νηπενθής... *** Μικροδράκουλας: "Μία απόλυση θα γίνει, κύριε Τσίπρα κι αυτή θα είναι η δικιά σας από τον εντολοδόχο ελληνικό λαό." *** Από ποιον δέχεται εντολές ο λαός, Κούλη μου; *** Βρε ζωντόβολο, πόσες φορές σου έχω πει να μη χρησιμοποιείς δύσκολες λέξεις; *** Μέχρι τρισύλλαβες το πολύ. *** Και προς θεού, όχι σπάνιες λέξεις που δεν ακούγονται σε μεσημεριανάδικα! *** Είναι σίγουρο ότι τα εγγλέζικα του Αλέξη είναι χειρότερα από τα ελληνικά τού Κούλη; *** Γιακουμάτος: "Η ομοφυλοφιλία είναι κολλητική αρρώστια." *** Σαν την πλατυποδία, ας πούμε; *** Και γιατί δεν βγάζει ένα εμβόλιο η Novartis, ρε συ Μεμά; *** Ούτε για την μαλακία υπάρχει εμβόλιο, ε; *** Σκατά φαρμακευτικές... *** Ελπίζω αυτοί που αναδημοσιεύουν κείμενά μου να είναι όλοι στρέιτ, μη κολλήσω τίποτε τώρα στα γεράματα. *** ...αρχολίπαρος, ορμέμφυτο, ξενηλασία... *** Ας μου
Ψηλά θα φτάσεις;... Pizza boy θα γίνεις;... Τί να σου πω;
εξηγήσει κάποιος τί σκατά φοβούνται όσοι γονείς δεν θέλουν προσφυγόπουλα στα σχολεία όπου πάνε τα παιδιά τους; *** Ο μόνος λογικός φόβος είναι ότι στην παρέλαση θα κρατάει την σημαία κάποιο ξενάκι κι όχι τα μούλικά τους. *** Όσο για την αγωνία τους αν τα προσφυγάκια έχουν κάνει όλα τα εμβόλιά τους, τι να πω; *** Τα δικά τους τα απογαμίδια είναι εντάξει από εμβόλια; *** Αν ναι, να μην ανησυχούν κι αν όχι, να παν' να... θού κύριε. *** Κι ας μάθουν κάποτε τα γίδια ότι όσο περισσότερο μορφώνεται ένα παιδί τόσο λιγώτερες πιθανότητες έχει να γίνει τζιχαντιστής. *** ...επιδαψιλεύω, ασκαρδαμυκτί, κωδίκελος... *** Αυτό που η Τατιάνα ρούμπωσε τους χρυσαυγήτες πολύ με σύγχισε. *** Στον θεό σας, δηλαδή, πώς να καταπιώ το ότι μου ξέφυγε ένα "έμπαινε Τατιάνα"; *** Εδώ που τα λέμε, αν ήμουν στην θέση τού τραμπούκου τού Λαγού, θα αυτοκτονούσα μετά από τέτοια ξεφτίλα. *** Ρόμπα από την Τατιάνα... κρίμα ο τσαμπουκάς δηλαδή. *** Και χαλάλι η μήνυση επειδή τον είπες τραμπούκο, κορίτσι μου. *** Εγώ τον λέω μουνόπανο αλλά δεν με διαφημίζει. *** Μπλουζάκι "Je suis Tatiana" κυκλοφόρησε ή ακόμα; *** Τζήμερος: "Το να μπουκάρεις σε σχολεία είναι φασισμός μόνον όταν μπουκάρουσα είναι η Χρυσή Αυγή;" *** Ζε βου ρεμερσί μπόλικο, Θάνο μου, που κέρδισα το στοίχημα! *** Ήμουν απολύτως σίγουρος ότι θα την έλεγες την παπαριά σου για το Πέραμα. *** ...σπουδαρχίδης, κατατρύχομαι, αιθαλοκομπία... *** Διαμαντοπούλου: "Η αποχή όλα αυτά τα χρόνια από αξιώματα ήταν μια δύσκολη και με κόστος συνειδητή πολιτική επιλογή." *** Ρε συ Αννούλα, θα μας τρελάνεις; *** "Συνειδητή επιλογή" ο πούλος που πήρες στις εκλογές τού 2012; *** "Άννα Πούλου" σε λέγαμε, το ξέχασες; *** Μη μου πείτε ότι δεν συγκλονιστήκατε στην σκέψη ότι μπορεί να κλείσουν Νέα και Βήμα. *** Παιδιά, δεν είναι καλό να κλείνουν εφημερίδες. *** Πώς θα χειραγωγείται η κοινή γνώμη; *** Τί να πρωτοκάνουν τα κανάλια, δηλαδή; *** Αφήστε δε που τά 'φτυσε και το Μέγκα και τώρα πού θα χέζει λέει τις μαλακίες απόψεις του ο Πρετεντέρης; *** Πόσα βούρλα να στεγάσει η
Έγκυρη μετάφραση: A Greek tragedy = Η κυβέρνηση έχει γονατίσει τους Έλληνες
Καθημερινή πια; *** ...ψιμυθίωση, ορρωδώ, σχετλιαστικός... *** Τελικά, δεν έχω καταλάβει αν έπρεπε ή όχι να βοηθήσει το κράτος τον ΔΟΛ. *** Πρέπει ή όχι να βοηθάει το κράτος τις επιχειρήσεις που πάνε για φούντο; *** Νομίζω όχι, εκτός αν είναι τράπεζες ή ΜΜΕ. *** Το πέτυχα; *** Πώς σας φάνηκε η ιδέα να προβάλλονται ειδήσεις σε οθόνες στους σταθμούς τού Μετρό; *** Θεοχάρης: "Οι σταθμοί του μετρό γίνονται βήμα κυβερνητικής προπαγάνδας." *** Σωστός ο Χάρης. *** Φτάνει πια με την κατευθυνόμενη ενημέρωση. *** Μόνον όταν οι -ίδιες- ειδήσεις μεταδίδονται από τα κανάλια είναι αδέσμευτη η ενημέρωση. *** Πώς ήσαν τα "Επίκαιρα" της χούντας; *** Άει γεια σου! *** ...ευεπίφορος, φαλκιδεύω, ερεισίνωτο... *** Αληθεύει ότι η "Δράση" προσχώρησε στην ΝουΔου; *** Αυτό δεν είναι το κόμμα που μάζευε δυσαρεστημένους τής ΝουΔου; *** Ρε κάτι μυστήρια που έχει η πολιτική... *** Πώς την είδατε την ορκωμοσία του πλανητάρχη; *** Τί παναπεί δεν την είδατε; *** Κάτι τέτοια κάνανε και οι ουασιγκτονέζοι και ήταν η συγκέντρωση σαν διαδήλωση παρθένων στην Φυλής. *** Πάντως, εγώ πιστεύω στον Τραμπ. *** Έχει όλα τα προσόντα να οδηγήσει τις ΗΠΑ στην κατάρρευση. *** Το μόνο που μου την έσπασε, ήταν που παρέδωσε κανονικά ο Ομπάμα. *** Μαλακία του. *** Έπρεπε να φύγει ζούλα και ν' αφήσει το κλειδί κάτω από το χαλάκι. *** Πώς είχε κάνει ο γκαβός στον Αλέξη; *** ...αρύομαι, αγχίνοια, διαπρύσιος... *** Πλεύρης: "Η κουλτούρα των αριστερών φαίνεται και στις ΗΠΑ, όταν χάνουν εκλογές
Να σας χέσω το ιμομπιλάιζερ, γατάκια!
δεν σέβονται το αποτέλεσμα." *** Θανούλη, δεν είναι τυχαίο που έχουν και οι ΗΠΑ Μακρόνησο, το Λονγκ Άιλαντ. *** Πες του Τραμπ να μαζεύει σιγά-σιγά τα κομμούνια για αναμόρφωση. *** Να δω πολιτειακό κομμουνιστή και την Χίλλαρυ Πασιονάρια και τί στον κόσμο! *** Θυμώσατε κι εσείς για την δίωξη κατά του Σώρρα; *** Ότι και καλά πρόσβαλε τους ανάπηρους. *** Αν είναι έτσι, γιατί δεν διώχτηκε και ο Λαζόπουλος για τον ίδιο λόγο; *** Εμ, Αρτέμη μου, αφού έκανες το σύστημα να τρέμει, έπρεπες να το περιμένεις ότι θα σε έβαζαν στο μάτι. *** Σιγά μην άφηνε η CIA να κάνουν Συνέλευση οι έλληνες απανταχού τής Γαίας. *** ...λοιδορία, ελλοχεύω, αβελτηρία... *** "Θοδωρή πάχυνες;" με ξέρανε συνάδελφος που πρέπει να φοράει 56 νούμερο τζην. *** Τί σκατά δείχνει ο καθρέφτης της; *** Να δείτε που αυτή έχει αντικαταστήσει τους καθρέφτες της με κοίλα κάτοπτρα. *** Ξέρει κανείς να μου εξηγήσει την λέξη "αιφνιδιαστικός"; *** Τί σημαίνει π.χ. "αιφνιδιαστική επίσκεψη Μητσοτάκη στην Διεύθυνση Αστυνομικών Επιχειρήσεων"; *** Πόσες ώρες νωρίτερα στήνονται απ' έξω δημοσιογράφοι και κάμερες όταν έχουμε "αιφνιδιαστική επίσκεψη"; *** Mάθαμε αν έκλεισε η υποψηφιότητα Ρέμου στην ΝουΔου; *** Ρέμος, Ρουβάς, Μπογδάνος, Σκυλακάκης... *** Αρίστων Συνέλευσις. ***...βυσσοδομώ, φληνάφημα, αλυσιτελής... *** Αληθεύει ότι ο Μουλόπουλος της Αυγής που ανέλαβε τον ΔΟΛ είναι κουμπάρος τού Ψυχάρη; *** Ρε πώς τα φέρνει η ζωή... αν δεν αφήνεις τίποτε στην
Ευτυχισμένα χρόνια
τύχη. *** Εγώ ο μαλάκας να τα βλέπω, που έκανα κουμπάρα μια σκυλομπατίρω. *** Πορτοσάλτε: "Τα ψέμματα του Τσίπρα αναβλύζουν σαν την Κασταλία πηγή." *** Δηλαδή, Άρη μου, είναι ιερά; *** Αν θυμάμαι καλά από το δημοτικό, η Κασταλία είναι η ιερή πηγή των Δελφών, όπου λουζόταν η Πυθία, έτσι δεν είναι, ρε παιδιά; *** Και μαλάκας και αστοιχείωτος; *** Να σου χέσω την εγκυρότητα, γίδι. *** Μητσοντόρα: "Η κατάσταση στα νοσοκομεία είναι τραγική." *** Πες μου, ρε συ Θοδώρα, ότι πήγες στο Ντυνάν και δεν σου έκαναν έκπτωση 93,35% όπως στον πατέρα σου, να βάλω τις φωνές. *** ...γεραρός, αμετροεπής, ψιττακίζω... *** Κούλη, σου έδωσα σήμερα μια λίστα με λέξεις που μπορείς να αρχίσεις να μαθαίνεις σιγά-σιγά, για να εντυπωσιάσεις. *** Λέξεις διαλεγμένες ειδικά για πάρτη σου. *** Αν ήταν ο Σημίτης, θα του έδινα άλλες, π.χ. σκουληκομυρμηγκότρυπα, φασκελωκουκούλωστα, αναρχοληστοκομμουνιστοσυμμορίτης κλπ. *** Στοιχηματίζω ό,τι θέλετε ότι στην πρώτη φωτογραφία δεν αναγνωρίσατε τον "άνθρωπο με το βλαντί", τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. *** Από την ΕΣΣΔ έρχεται και η τελευταία μας φωτογραφία, τραβηγμένη την 26/5/1972 στο Κρεμλίνο. *** Μετά την υπογραφή συμφωνίας αφοπλισμού, Χένρυ Κίσσιντζερ, Ρίτσαρντ Νίξον και Λεονίντ Μπρέζνιεφ τσουγκρίζουν τα ποτήρια τους, υπό το βλέμμα των Νικολάι Ποντγκόρνυ και Αλεξέι Κοσύγκιν. *** Για να μείνουμε στο πνεύμα, ξεσκονίζω και βάζω στο πικάπ το ιστορικό "White Album" των Beatles, προκειμένου να σας αποχαιρετήσω υπό τους ήχους τού θρυλικού Back in the USSR. *** Αν θέλετε, μείνετε λίγο ακόμη, να ακούσετε και το Dear Prudence και το Ob-La-Di, Ob-La-Da και το... *** Έτσι, θα ομορφήνει σίγουρα το σαββατοκύριακό σας. *** Καλά να περνάτε! ***

20 Ιανουαρίου 2017

Πλουτίσαμε χάρη στις πουτάνες

Για να φτάσουμε στο ζητούμενο του σημερινού θέματος, πρέπει να πιάσουμε το νήμα από την αρχή. Γυρίστε, λοιπόν, τα ρολόγια σας κάπου είκοσι χρόνια πίσω και... κόκκινη κλωστή δεμένη...

Στο τιμόνι τής χώρας βρίσκεται ο Κώστας Σημίτης, ο οποίος παλεύει να βάλει την Ελλάδα στην ΟΝΕ και όταν λέμε ότι παλεύει, το εννοούμε. Βλέπετε, ανάμεσα στους όρους που έχει βάλει το Μάαστριχτ σε όποιο κράτος θέλει να μπει στην ΟΝΕ είναι και η διατήρηση του ετήσιου ελλείμματός του σε επίπεδα κάτω του 3% του ΑΕΠ του. Δυστυχώς για τον Σημίτη, τα πράγματα δεν είναι καθόλου εύκολα, αφού όταν έγινε πρωθυπουργός τον Ιανουάριο 1996 βρήκε το έλλειμμα στο 10,6%. Και πάλι καλά, δηλαδή, αφού ο Μητσοτάκης, όταν έπεσε το 1993, παρέδωσε έλλειμμα 13,8%.

Ο Σημίτης προσπαθεί. Κλείνει το 1996 με -7,5% και το 1997 με -4%. Το 1998 φορτσάρει τραβώντας μια υποτίμηση στην δραχμή κατά 14% και καταφέρνει να μαζέψει το έλλειμμα στο 2,5%, βάζοντας τελικά την χώρα στον προθάλαμο της ΟΝΕ. Με προϋπολογισμένο έλλειμμα 1,2% για το 2000, η Ελλάδα γίνεται δεκτή στην Ευρωζώνη μετά πολλών επαίνων. Θα χρειαζόταν να περάσουν μερικά χρόνια για να αποκαλυφθεί ότι αυτά τα ποσοστά είχαν μαγειρευτεί από μια ομάδα αρχιμαγείρων με επί κεφαλής τον Σημίτη και τον τότε διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Λουκά Παπαδήμο. Στην πραγματικότητα, ποτέ το έλλειμμα δεν είχε πέσει κάτω από 3,5% του ΑΕΠ, άρα η χώρα δεν έπρεπε ποτέ να μπει στην ΟΝΕ.

Βρυξέλλες, 10/7/2007: Ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Λουκάς Παπαδήμος με τους υπουργούς οικονομικών
Κύπρου Μιχάλη Σαρρή και Ελλάδος Γιώργο Αλογοσκούφη στο περιθώριο της συνεδρίασης του EcoFin.

Κουτσά-στραβά, φτάνουμε στο 2004, όπου έρχονται τα πάνω κάτω. Στις εκλογές τής 7ης Μαρτίου το ΠαΣοΚ τού Γιώργου Παπανδρέου συντρίβεται από την Νέα Δημοκρατία τού Κώστα Καραμανλή, ο οποίος τοποθετεί στο υπουργείο οικονομίας και οικονομικών τον Γιώργο Αλογοσκούφη. Πρώτη δουλειά τού νέου υπουργού είναι να κάνει την περίφημη απογραφή. Στον προϋπολογισμό που είχε ετοιμάσει στα τέλη του 2003 ο Νίκος Χριστοδουλάκης, προβλεπόταν έλλειμμα 1,2% αλλά η απογραφή προσδιορίζει το έλλειμμα στο 2,95%. Δυστυχώς, η Eurostat έχει το προηγούμενο του Σημίτη και δεν μασάει. Κάνει τους δικούς της λογαριασμούς και βγάζει το έλλειμμα 7,5%.

Τότε ο Αλογοσκούφης πιάνει την μεγάλη ιδέα: αφού δεν μπορεί να ρίξει το ποσοστό μειώνοντας τον έναν όρο (τα ελλείμματα), θα το κάνει αυξάνοντας τον άλλο (το ΑΕΠ). Έτσι, το 2006 αποφασίζει να αναθεωρήσει τα μακροοικονομικά μεγέθη της χώρας από το 2000 και μετά, υπολογίζοντας εκ νέου την ιδιωτική κατανάλωση, τις επενδύσεις, την απασχόληση, την ανεργία κλπ. Η καινοτομία συνίσταται στο ότι οι καινούργιοι υπολογισμοί λαμβάνουν υπ' όψη τους και την "μαύρη" οικονομία, όπως την πορνεία, τον παράνομο τζόγο, το λαθρεμπόριο, την αδήλωτη εργασία κλπ. Το αποτέλεσμα είναι εκκωφαντικό: οι αναπροσαρμοσμένοι πίνακες του Αλογοσκούφη παρουσιάζουν το ΑΕΠ τής χώρας αυξημένο κατά 25,7%!

Φυσικά, αρχίζουν να γελάνε και οι πέτρες ενώ η φράση "η Ελλάδα πλούτισε χάρη στις πουτάνες" γίνεται ανέκδοτο σε όλον τον κόσμο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επεμβαίνει με τρόπο που θυμίζει σύγχρονο τρολάρισμα: ενημερώνει την ελληνική κυβέρνηση ότι, με βάση το αναπροσαρμοσμένο ΑΕΠ, η χώρα εδικαιούτο 2 δισ. ευρώ λιγώτερες επιδοτήσεις από το Γ' ΚΠΣ και συνεπώς πρέπει να επιστρέψει αυτό το ποσό στα κοινοτικά ταμεία! Τελικά, η Eurostat απορρίπτει το μεγαλύτερο μέρος των αναπροσαρμογών Αλογοσκούφη και δέχεται αύξηση του ΑΕΠ 2000-2006 κατά 9,6%.


Φτάνουμε στο 2010. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καθιερώνει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εθνικών και Περιφερειακών Λογαριασμών 2010 (ESA 2010), δηλαδή κάτι σαν ενιαίο λογιστικό σχέδιο που θα χρησιμοποιείται από όλες τις χώρες τής Ε.Ε. στην δημόσια λογιστική τους. Η ιδέα είναι απλή: όλες οι χώρες να χρησιμοποιούν το ίδιο σύστημα, έτσι ώστε και το περιεχόμενο κάθε λογαριασμού να είναι συγκεκριμένο και να διευκολύνονται οι συγκρίσεις κονδυλίων ανάμεσα σε δυο ή περισσότερες χώρες και η ενσωμάτωση των στοιχείων σε μια πανευρωπαϊκή οικονομική κατάσταση να είναι ευκολώτερη.

Και τώρα ας φτάσουμε και στο ζητούμενο της σημερινής μας ιστορίας. Το 2014, η Ε.Ε. αποφάσισε να τροποποιήσει το ESA 2010, εισάγοντας ορισμένες αλλαγές οι οποίες κρίθηκαν απαραίτητες μετά από εισηγήσεις διαφόρων κρατών-μελών. Για παράδειγμα, οι δαπάνες για έρευνα θεωρούνται πλέον ως επενδυτικές δαπάνες. Το ίδιο και οι δαπάνες για οπλικά συστήματα. Όμως, η κορυφαία αλλαγή, το κερασάκι τής ιστορίας μας, θα το αντιγράψω (μεταφρασμένο) από το σημείωμα της Κομμισσιόν "Ερωτήσεις και απαντήσεις: Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών 2010", το οποίο κυκλοφόρησε στις 17/10/2014. Παρακαλώ, την προσοχή σας:
- Υπάρχουν άλλες αλλαγές που γίνονται την ίδια στιγμή;
        (...) Στο πλαίσιο της διαδικασίας εναρμόνισης της μεθοδολογίας σε όλη την ΕΕ, πολλά κράτη μέλη θέσπισαν βελτιώσεις στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζουν ορισμένες παράνομες δραστηριότητες στο ΑΕΠ.

- Γιατί οι παράνομες δραστηριότητες περιλαμβάνονται στον υπολογισμό του ΑΕΠ;
        Πρέπει να τονιστεί ότι αυτό δεν είναι κάτι νέο. Οι παράνομες δραστηριότητες που μπορούν να θεωρηθούν ως συναλλαγές στην αγορά έχει ζητηθεί να προσμετρώνται στον υπολογισμό του ΑΕΠ εδώ και δεκαετίες, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα. Οι αλλαγές σήμερα είναι απλώς μια βελτίωση της μεθοδολογίας για τη μέτρηση αυτών των δραστηριοτήτων. 
        ΑΕΠ σημαίνει μέτρηση κάθε οικονομικής δραστηριότητας. Δηλωμένες και αδήλωτες (οι οποίες περιλαμβάνουν τις παράνομες) δραστηριότητες πρέπει να λαμβάνονται υπ' όψιν προκειμένου να έχουμε μια πλήρη και ακριβή εικόνα της αξίας παραγωγής/κατανάλωσης σε μια δεδομένη χρονική περίοδο.
        Ωστόσο, έπρεπε να συμφωνήσουμε στα πρότυπα για το πώς να μετράμε παράνομες δραστηριότητες. Έτσι, συμφωνήθηκαν κοινές μεθοδολογικές κατευθυντήριες γραμμές ανάμεσα στην Κομμισσιόν και στα κράτη-μέλη για να διασφαλιστεί η συνοχή στον τρόπο που θα μετρούν τις δραστηριότητες αυτές για στατιστικούς σκοπούς όλα τα κράτη-μέλη. Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές αφορούν την πορνεία, την παραγωγή και την διακίνηση ναρκωτικών και αλκοόλ και το λαθρεμπόριο καπνού.
[Πηγή: Tübingen's Institute for Applied Economic Research - Διάγραμμα: Cogito ergo sum]

Μη τραβάτε τα μαλλιά σας, καλέ! Τα πράγματα είναι απλά. Σου λένε οι άνθρωποι: αφού η περιβόητη ανάπτυξη δεν έρχεται με τίποτε, κάτι πρέπει να κάνουμε για να παραμυθιάσουμε τον κόσμο. Ας προσθέσουμε, λοιπόν, στο ΑΕΠ τα έσοδα (κατ' εκτίμηση πάντα!) από πορνεία, λαθρεμπόριο, όπλα, ναρκωτικά κλπ, έτσι ώστε και το ΑΕΠ να αβγατίσει (νάτη η ανάπτυξη!) και τα ποσοστά χρέους και ελλειμμάτων να μειωθούν. Η ίδια η Κομμισσιόν υπολόγισε ότι, με αυτό το τερτίπι, το δημόσιο χρέος θα εμφανιζόταν μειωμένο κατά 2,3% κατά μέσον όρο. Σημειώστε ότι η εφαρμογή του "νέου" ESA άρχισε υποχρεωτικά για όλες τις χώρες-μέλη στις 22 Σεπτεμβρίου 2014.

Α, ρε Αλογοσκούφη, πόσο μπροστά ήσουν για την εποχή σου! Έπρεπε να περάσουν 18 χρόνια για να καταλάβουν οι υπόλοιποι ευρωπαίοι ότι μπορούν κι αυτοί να πλουτίσουν από τις πουτάνες...

19 Ιανουαρίου 2017

Είκοσι ένα χρόνια!

Χτες το απόγευμα στην Ουάσιγκτον, το "Ατλαντικό Συμβούλιο" οργάνωσε μια εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου "Ευκαιρία της Ευρώπης για ανάπτυξη", το οποίο έγραψαν από κοινού ο σουηδός οικονομολόγος Άντερς Άσλουντ με τον υπουργό οικονομικών της Βουλγαρίας Σίμεον Τζάνκοβ. Στην εκδήλωση μίλησαν ο Άσλουντ και ο διευθυντής τού ευρωπαϊκού τμήματος του ΔΝΤ Πωλ Τόμσεν (γνωστός μας ως μέλος τής παλιάς τρόικας). Μιας και η εκδήλωση μεταδόθηκε απ' ευθείας μέσω διαδικτύου, είχα την ευκαιρία να την παρακολουθήσω και να σημειώσω δυο-τρία ενδιαφέροντα στοιχεία που αφορούν την Ελλάδα.

Καρολίνα Βιτσίνι (συντονίστρια του Atlantic Council), Πωλ Τόμσεν, Άντερς Άσλουντ

Κατ' αρχάς, γενική διαπίστωση των δυο κύριων ομιλητών ήταν η ανισότητα που επικρατεί στην -κατά τα άλλα- ενωμένη Ευρώπη. Και οι δυο εντόπισαν ως αιτία τού προβλήματος το γεγονός ότι η Ευρώπη επιχείρησε την οικονομική και νομισματική της ένωση χωρίς να έχει προηγηθεί η πολιτική της ένωση. Σύμφωνα με τον Άσλουντ, αυτό έχει ως συνέπεια όλοι να κατηγορούν τις Βρυξέλλες όταν κάτι πάει στραβά, ακόμη κι όταν η ευθύνη (ή, έστω, το μεγαλύτερο μέρος της) βαραίνει τις εγχώριες κυβερνήσεις.

Ένα από τα χαρακτηριστικά δείγματα ανισότητας που παρουσίασε ο Άσλουντ, είναι οι χαώδεις διαφορές στην απασχόληση. Με λίγο πάνω από τον μισό ενεργό της πληθυσμό να έχει δουλειά, η Ελλάδα καταλαμβάνει τον πάτο τού σχετικού πίνακα ενώ στην κορυφή βρίσκεται η Σουηδία, όπου εργάζεται το 75% όσων μπορούν να δουλέψουν. Για να υπογραμμίσει την ανισότητα, ο Άσλουντ παρουσίασε αμέσως μετά στοιχεία για το πόσες ώρες εργάζονται ετησίως οι ευρωπαίοι. "Ποιοί εργάζονται περισσότερο;", ρώτησε ρητορικά ο ομιλητής, τονίζοντας ιδιαίτερα την απάντηση "οι έλληνες!" και προσθέτοντας ότι "αυτό είναι λογικό γιατί η αγορά στην Ελλάδα έχει απορρυθμιστεί τόσο πολύ ώστε οι έλληνες είναι υποχρεωμένοι να εργάζονται σκληρά για να τα βγάλουν πέρα".

Παρένθεση. Σ' αυτόν τον πίνακα, την τελευταία θέση καταλαμβάνουν οι γερμανοί, κάτι που προκάλεσε το ελαφρά ειρωνικό σχόλιο του Άντερς ότι οι γερμανοί χρειάζονται μια δουλειά για να μπορούν να ζήσουν και να πληρώνουν και τους φόρους τους αλλά δεν έχουν διάθεση να εργαστούν. Κλείνει η παρένθεση.

Από την πλευρά του, ο Τόμσεν (με σαφές πρόβλημα στον λόγο, το οποίο τον καθιστά μάλλον ακατάλληλο για ομιλητή) αναλώθηκε σε κοινοτοπίες που τόνιζαν τις ανισότητες στην Ευρώπη και ελάχιστα από όσα είπε είχαν πράγματι ενδιαφέρον. Όμως, αυτός ήταν που ανέφερε το -κατ' εμέ- σημαντικώτερο στοιχείο που ακούστηκε κατά την διάρκεια αυτού του δίωρου:
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τού ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, για να πέσει η ανεργία στα προ κρίσης επίπεδα, θα χρειαστούν 21 χρόνια για την Ελλάδα, 12 χρόνια για την Ιταλία, 10 χρόνια για την Πορτογαλία και 6 χρόνια για την Ισπανία.
Ομολογώ ότι κάπου εκεί και για μερικά λεπτά έχασα τον ομιλητή. "Κόλλησα", προσπαθώντας να συνειδητοποιήσω αυτό που άκουσα. Και δεν μπορούσα να ισχυριστώ πως κάτι δεν κατάλαβα καλά, αφού ο πίνακας με τις σχετικές ενδείξεις ήταν εκεί, μπροστά στα μάτια μου. Είκοσι ένα χρόνια! Θα τραβήξουμε κουπί ως το 2038, ελπίζοντας να ξαναβρεθούμε στο 2008! Τριάντα χαμένα χρόνια!

Φυσικά, αυτό το 21 δεν είναι παρά ένας αριθμός, ο οποίος βγήκε από τα κομπιουτεράκια των ειδικών τού ΔΝΤ και της ΠΤ. Το ερώτημα είναι πώς βγήκε αυτός ο αριθμός. Υποθέτω ότι η βασική παράμετρος που λήφθηκε υπ' όψιν ήταν ότι η Ελλάδα θα υλοποιήσει έγκαιρα και χωρίς αποκλίσεις όλες τις υποδείξεις που θα της κάνουν "αυτοί που ξέρουν" (ΔΝΤ, ΟΟΣΑ, ΕΚΤ κλπ κλπ). Υποδείξεις, σαν αυτές, ας πούμε, που θα προέλθουν από την έκθεση της Ντέλιας Βελκουλέσκου περί της ελληνικής οικονομίας, η οποία θα συζητηθεί σε λίγες μέρες στο εκτελεστικό συμβούλιο του ΔΝΤ. Όπως έχει ήδη γίνει γνωστό, η έκθεση θεωρεί sine qua non την περαιτέρω μείωση των συντάξεων και την δραστική μείωση του αφορολόγητου, για την οποία μιλήσαμε χτες σ' αυτό το ιστολόγιο. Κι από δίπλα, ετοιμάζεται και η έκθεση του ίδιου του Τόμσεν, η οποία διαπιστώνει ότι το ύψος των μισθών στην Ελλάδα είναι αναντίστοιχο προς την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας...

Σλάιντ της παρουσίασης με τα στοιχεία τού Τόμσεν για την προσδοκώμενη μείωση της ανεργίας

Δυσκολεύομαι να το πω με άλλα λόγια. Αυτό το 21 σημαίνει ότι τουλάχιστον επί δυο δεκαετίες ακόμη (ενδεχομένως δε επί πολύ περισσότερο, σε περίπτωση που αποδειχτεί εσφαλμένος κάποιος... πολλαπλασιαστής) θα βλέπουμε τις εκάστοτε κυβερνήσεις να κόβουν κομμάτια από την ζωή μας και, παράλληλα, να μας διαβεβαιώνουν ότι το κάνουν με πόνο ψυχής και αντίθετα προς τις επιθυμίες τους αλλά "δεν γίνεται αλλιώς".

Το θέμα είναι εμείς τι θα κάνουμε. Θα αντιδράσουμε ή θα περιμένουμε υπομονετικά;

--------------------------------------
Σημείωση: Για όποιον ενδιαφέρεται, η εκδήλωση έχει ήδη ανεβεί στο YouTube.

18 Ιανουαρίου 2017

Υψηλό αφορολόγητο (κι ανεβασμένα γράδα)

Οπωσδήποτε θα έχετε ακούσει για τις απαιτήσεις τού "κακού" ΔΝΤ, προκειμένου να κλείσει αυτή η ρημάδα η δεύτερη αξιολόγηση που έχει τον άκλειστο. Τι ενίσχυση και παράταση του "κόφτη" ζητάει, τι περαιτέρω κλάδεμα των συντάξεων, τι επιτάχυνση και διεύρυνση των ιδιωτικοποιήσεων, τι το ένα, τι το άλλο... Πάλι καλά, να λέμε, που η αριστερή μας κυβέρνηση ανθίσταται με τις κόκκινες και μπλε μαραίν γραμμές της.

Πάντως, εκείνη η ΔΝΤικη απαίτηση που μου ανέβασε περισσότερο τα γράδα είναι η μείωση του αφορολόγητου. Αν σας παραξενεύει το πώς κόλλησα με τούτο, ανάμεσα σε τόσα και τόσα, πρέπει να σας εξηγήσω ότι κόλλησα στο σκεπτικό που υπάρχει πίσω απ' αυτή την απαίτηση. Κάνανε έρευνα -λένε οι ΔΝΤιανοί- και διαπίστωσαν ότι, στην Ελλάδα, 55% των μισθωτών και των συνταξιούχων δηλώνουν εισοδήματα κάτω από το αφορολόγητο όριο των 8.636 ευρώ. Με δεδομένο, λοιπόν, ότι ο μέσος όρος μισθωτών και συνταξιούχων που δηλώνουν κάτω από το αφορολόγητο όριο στις χώρες τής ευρωζώνης είναι 8%, οι "φωστήρες" τού ταμείου κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το δικό μας όριο πρέπει να μειωθεί είτε επειδή είναι πολύ ψηλά είτε επειδή οι έλληνες... φοροδιαφυγούν!

Ο Αρκάς κλείνει την αξιολόγηση και "χαιρετάει τον πλάτανο" (19 Απριλίου 2016!)

Πώς να μην αρχίσεις να τραβάς τα μαλλιά σου, βλέποντας τους "φωτισμένους" συνεργάτες τής Λαγκάρντ να εντοπίζουν την φοροδιαφυγή όχι στις μεγάλες επιχειρήσεις αλλά στους μισθωτούς και στους συνταξιούχους; Και όμως, οι διαμορφωτές τής κοινής γνώμης σπεύδουν να συμμεριστούν την γνώμη τού ΔΝΤ. Όπως ο κύριος Μπάμπης (ένας είναι ο Μπάμπης), ο οποίος υποστήριξε ότι ακόμη και οι συνταξιούχοι μπορούν να φοροδιαφυγήσουν αν νοικιάζουν ένα διαμέρισμα δίχως να το δηλώνουν.

Κατά μία έννοια, οι άνθρωποι έχουν δίκιο. Για να συμπληρώσω το παραπάνω παράδειγμα, σας καλώ να σκεφτείτε πόσοι φοροφυγάδες, οι οποίοι ίσως και να αγνοούν πως είναι φοροφυγάδες, υπάρχουν γύρω μας. Φοροφυγάς είναι και η κυρά-Στέλλα, η χήρα, που κάθε Σάββατο ζυμώνει καμμιά δεκαριά δίκιλα καρβέλια ψωμί και τα πουλάει στους γείτονες με ένα δίφραγκο το ένα, μαζεύοντας ένα αφορολόγητο εικοσάρι την εβδομάδα. Φοροφυγάς είναι και η γυναίκα μου, που εδώ και χρόνια ξήλωσε τα λουλούδια από τις γλάστρες και φυτεύει πλέον εποχικά ζαρζαβατικά, δίχως όμως να δηλώνει το εισόδημα από την ιδιοκατανάλωση των παραγόμενων αγγουριών, τοματών, πιπεριών, θυμαριού, ρίγανης, σέλινου κλπ. Φοροφυγάδες είναι και οι δυο φοιτητριούλες απέναντι, που τα σαββατόβραδα κάνουν μπέιμπυ-σίττινγκ, εισπράττοντας από ένα μαύρο εικοσάρι η καθεμιά. Φυσικά, φοροφυγάδες είναι και όλες οι καθαρίστριες που δουλεύουν αδήλωτες στα αμέτρητα συνεργεία καθαρισμών, όλοι οι φοιτητές που κάνουν κατ' οίκον μαθήματα σε μαθητές δημοτικού ή γυμνασίου, όλοι οι συνταξιούχοι που δουλεύουν αδήλωτα για να επιβιώσουν χωρίς να χάσουν την σύνταξή τους κλπ.

Συμφωνείτε, ε; Και καλά, εγώ δεν πληρώνω πρόστιμο, οπότε μπορώ να λέω όποια κουταμάρα μού κατεβαίνει στο κεφάλι. Εσείς, όμως, γιατί με ακούτε; Κι όχι απλώς με ακούτε αλλά λέτε κι από πάνω ότι έχω δίκιο! Πάρτε μωρέ ένα κομπιουτεράκι και κάντε την διαίρεση 8.636 διά 14. Πόσο βγάλατε; 616,86 ε; Άντε, κάντε κι άλλη μια, 8.636 διά 12 ίσον 719,67. Αν δεν καταλάβατε, το 14 είναι για μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα και το 12 για δημοσίους υπαλλήλους και συνταξιούχους, άρα το πηλίκο των διαιρέσεων δείχνει το αφορολόγητο μηνιαίο όριό τους. Παναπεί: όποιοι ιδιωτικοί υπάλληλοι παίρνουν καθαρά λιγώτερα από 616,86 ευρώ και όποιοι συνταξιούχοι έχουν καθαρή σύνταξη μικρότερη των 719,67 ευρώ δεν οφείλουν φόρο. Και τώρα πείτε μου: με τον επίσημο κατώτερο μισθό στα 586 ευρώ μικτά (489,31 καθαρά), με τον μισθό όσων δεν έχουν κλείσει τα 25 τους χρόνια στα 511 μικτά (426,69 καθαρά), με το ΕΚΑΣ υπό κατάργηση και με τις συντάξεις να έχουν κλαδευτεί 13-14 φορές μέσα σε εφτά χρόνια, γιατί είναι παράλογο το ότι 55% των ελλήνων δηλώνουν εισοδήματα κάτω από το αφορολόγητο όριο; Έλα ντε!

Όμως, το ΔΝΤ επιμένει: 5,4 εκατομμύρια μισθωτών και συνταξιούχων δηλώνουν ετήσιο εισόδημα 5.546 ευρώ κατά μέσο όρο, δηλαδή ζουν με 462,17 ευρώ τον μήνα, πράγμα αδύνατον, άρα κλέβουν. Ψιτ, παιδιά, σας έχω και καλύτερο: όταν βγάζατε αυτά τα νούμερα, δεν είχε καταργηθεί ακόμη το ΕΚΑΣ, δεν είχε ισχύσει ο νόμος Κατρούγκαλου για τις συντάξεις, δεν είχαν εξαχνωθεί οι επικουρικές και δεν ήταν τόσο διαδεδομένη η ελαστική απασχόληση (τον περασμένο Οκτώβριο οι θέσεις πλήρους εργασίας γκρεμίστηκαν στο 38,3% του συνόλου). Για κάνετε έναν κόπο να επαναλάβετε τους υπολογισμούς σας του χρόνου, να δούμε τα ευρήματα και θα τα ξαναπούμε.

Στο μεταξύ, τα καινούργια στοιχεία του ΟΟΣΑ επιβεβαιώνουν ότι οι "τεμπέληδες" έλληνες είναι από τους πιο σκληρά εργαζόμενους στον κόσμο: πρώτοι στην Ευρώπη, τέταρτοι στον πλανήτη. Με μηνιαία αμοιβή 462,17 ευρώ κατά μέσο όρο αλλά με υψηλό αφορολόγητο...

[του Τάσου Αναστασίου - Αυγή, 15/1/2012]

Επειδή όλα τούτα δεν βοηθάνε στο να πέσουν τα γράδα μου κι επειδή είμαι σε ηλικία όπου θερίζουν τα εγκεφαλικά, λέω να σταματήσω εδώ. Όμως, μιας και τόσο το ΔΝΤ όσο και οι λογής-λογής Μπάμπηδες αρέσκονται σε νούμερα, θα κλείσω με μερικά από δαύτα. Όλα προέρχονται από την ΕλΣτατ και αφορούν το 2015 σε σύγκριση προς το 2008:
- ΑΕΠ: μείωση κατά 66,3 δισ. ή 27,4%
- Σύνολο αμοιβών εξηρτημένης εργασίας: μείωση κατά 25,8 δισ. ή 31,1%
- Ιδιωτική κατανάλωση: μείωση κατά 37%
- Θέσεις εργασίας: μείωση κατά 839.000 ή 17,24%
- Άνεργοι: αύξηση κατά 750.200 άτομα ή 199,36% (τριπλασιάστηκαν!)

Και ένα κερασάκι: Το 2015, ο πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε πρωτογενώς (από την διαφορά θανάτων-γεννήσεων) κατά 29.365 άτομα. Ο αριθμός αποτελεί αρνητικό ρεκόρ στην ιστορία τής χώρας (σημ.: δεν υπάρχουν στοιχεία για την περίοδο 1941-1949). Χαίρετε.

17 Ιανουαρίου 2017

Προσβολή συμβόλων: ποινικό αδίκημα ή όχι;

Κάποιοι ίσως θεωρήσουν το σημερινό μου θέμα ανεπίκαιρο αλλά προσωπικά θα το χαρακτήριζα ως διαχρονικό. Το πώς μου θυμήθηκε δεν έχει σημασία. Σημασία έχει το ερώτημα που βάζω στον αναγνώστη ευθύς εξ αρχής: πρέπει ή όχι να καταργηθεί το άρθρο 181 του ποινικού κώδικα, το οποίο αφορά "προσβολή συμβόλων του ελληνικού κράτους" και προβλέπει ότι "όποιος, για να εκδηλώσει μίσος ή περιφρόνηση, αφαιρεί, καταστρέφει, παραμορφώνει ή ρυπαίνει την επίσημη σημαία του κράτους ή έμβλημα της κυριαρχίας του, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι δύο (2) ετών";

Κατ' αρχάς, ας δούμε ποια είναι η έννοια των συμβόλων και γιατί τίθεται θέμα δίωξης όποιου τα καταστρέφει. Το σύμβολο καθ' εαυτό δεν λέει τίποτε: η σημαία είναι ένα πανί, το περιστέρι είναι ένα πουλί, ο κλάδος ελαίας είναι ένα λιόκλαρο και το 666 ένας αριθμός. Όμως, οι άνθρωποι αποδίδουν στα σύμβολά τους και μια άλλη αναφορά, έναν άλλο ρόλο να διηγηθούν: η σημαία αναφέρεται στο κράτος, το περιστέρι στην ειρήνη, ο κλάδος ελαίας στην νίκη ή στην ειρήνη (κατά περίπτωση) και το 666 στον σατανά.

Δυο περιπτώσεις προσβολής σημαίας. Ποια είναι η χειρότερη;

Εδώ μπαίνει, σε θεωρητικό επίπεδο, το ζήτημα του υποχρεωτικού σεβασμού των συμβόλων και της ποινής για την προσβολή τους. Είναι, δηλαδή, δυνατόν να υποχρεώσεις κάποιον να σέβεται ένα δικό σου σύμβολο, το οποίο εκείνος δεν το βλέπει καν ως σύμβολο; Ποιός αποφασίζει για κάποιο σύμβολο όχι απλώς τι περιεχόμενο έχει αλλά τι περιεχόμενο πρέπει να έχει και, μάλιστα, για όλους; Είναι δυνατόν π.χ. η ελληνική σημαία να συμβολίζει τα ίδια πράγματα για τον στρατιώτη που πολέμησε στην Πίνδο το '40, για την γυναίκα της οποίας ο σύζυγος εκτελέστηκε στην κατοχή από τους γερμανούς, για τον γυιο ενός επί 40 χρόνια οικονομικού μετανάστη στην Αυστραλία και για τον νεόπλουτο γιάπη που κίνησε γη και ουρανό προκειμένου να μην υπηρετήσει την θητεία του;

Αξίζει να λάβουμε υπ' όψη μας και τον παραλογισμό που κρύβεται στο επόμενο άρθρο του ποινικού κώδικα: "Όποιος, για να εκδηλώσει μίσος ή περιφρόνηση, αφαιρεί, καταστρέφει, παραμορφώνει ή ρυπαίνει την επίσημη σημαία ή έμβλημα της κυριαρχίας ξένου κράτους, που τελεί σε ειρήνη με την Ελλάδα και είναι αναγνωρισμένο από αυτήν ή διακόπτει ή ηχητικά παρεμποδίζει τη δημόσια ανάκρουση του εθνικού του ύμνου, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι έξι μηνών ή με χρηματική ποινή, εφόσον η αμοιβαιότητα είναι εξασφαλισμένη τόσο κατά το χρόνο εκτέλεσης της πράξης όσο και κατά το χρόνο εκδίκασής της. Η δίωξη ασκείται μόνο ύστερα από αίτηση της ξένης κυβέρνησης". Δηλαδή, αν προσβάλλουμε σημαία άλλου κράτους (παναπεί, σύμβολα άλλων), τιμωρούμαστε μόνον εάν (α) οι κυβερνήσεις μας δεν είναι τσακωμένες και (β) ζητήσει την τιμωρία μας το άλλο κράτος (για προσβολή τής ελληνικής σημαίας διωκόμαστε αυτεπάγγελτα).

Πάμε παρακάτω. Ποιός αποφασίζει ποιου συμβόλου η καταστροφή πρέπει να τιμωρείται και ποιου όχι; Αν πατήσω με το αυτοκίνητό μου ένα περιστέρι, πρέπει να τιμωρηθώ για καταστροφή συμβόλου της ειρήνης ή όχι; Όποιος καίει λιόκλαρα στο τζάκι, προσβάλλει τον κότινο της νίκης και πρέπει να πάει φυλακή ή όχι; Να τα τραβήξω λίγο περισσότερο; Το κουτί της κονσέρβας που φέρει μια ελληνική σημαία ως ένδειξη ότι φτιάχνεται στην Ελλάδα, πρέπει να πετάμε στα σκουπίδια ή όχι; Την ταμπελίτσα που φέρουν οι μαραθωνοδρόμοι με τον αριθμό και την σημαία της χώρας τους, μπορούν να την σκίσουν μετά το τέλος του αγώνα;

Θα μου πείτε ότι τώρα κοροϊδεύω και ότι ο νομοθέτης μιλάει για τιμωρία μόνο σε περίπτωση "εκδήλωσης μίσους ή περιφρόνησης". Μάλιστα. Και ποιος αποφαίνεται για το τι είχα εγώ στο μυαλό μου όταν έκαιγα την σημαία; Πώς ξέρει αν το έκανα από μίσος ή από περιφρόνηση και όχι για να ζεσταθώ ή για να προκαλέσω την οργή των χρυσαυγητών; Και στο κάτω-κάτω, σε ποια δημοκρατία νομιμοποιείται ο οποιοσδήποτε να δικάσει την σκέψη μου;


Το 1984, στο Ντάλλας του Τέξας, όπου γινόταν το συνέδριο των ρεπουμπλικανών, διοργανώθηκε μεγάλη εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά του προέδρου Ρέηγκαν και του αντιπροέδρου Μονταίηλ. Κατά την διάρκεια των διαδηλώσεων, ο αριστερός ακτιβιστής Γκρέγκορυ Λη Τζόνσον έκαψε την σημαία των ΗΠΑ. Για την πράξη του αυτή, ο Τζόνσον καταδικάστηκε σε φυλάκιση ενός έτους και πρόστιμο 2.000 δολλαρίων. Μετά την καταδίκη του, ο Τζόνσον άσκησε έφεση, την οποία έχασε. Στην συνέχεια, άσκησε προσφυγή στο ποινικό εφετείο (ανώτατο δικαστήριο της πολιτείας), το οποίο ανέτρεψε την καταδικαστική απόφαση, με το σκεπτικό ότι η πράξη τού Τζόνσον συνιστούσε "συμβολικό λόγο", άρα προστατεύεται από την Πρώτη Τροπολογία. Με απλά λόγια, το δικαστήριο θεώρησε την καταδίκη τού Τζόνσον ως λογοκρισία, η οποία απαγορεύεται.

Παρένθεση. Επειδή έχει πράγματι σημασία, ας δούμε τι ακριβώς είπε το ποινικό εφετείο του Τέξας: "Αναγνωρίζουμε ότι το δικαίωμα στην διαφορά είναι στο επίκεντρο των ελευθεριών της Πρώτης Τροπολογίας (...) Μια κυβέρνηση δεν μπορεί να επιβάλει αίσθημα ενότητας στους πολίτες της. Ως εκ τούτου αυτή η ίδια κυβέρνηση δεν μπορεί να ορίζει ένα σύμβολο ενότητας και να συνταγογραφεί ένα σύνολο εγκεκριμένων μηνυμάτων που πρέπει να σχετίζονται με αυτό το σύμβολο (...)". Κλείνει η παρένθεση.

Τρεις περιπτώσεις προσβολής της σημαίας των ΗΠΑ. Στα δικαστήρια οδηγήθηκε μόνο ο Τζόνσον (αριστερά)

Μετά την δικαστική της ήττα, η πολιτεία τού Τέξας προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, το οποίο εξέδωσε την απόφασή του το 1989. Το Ανώτατο Δικαστήριο κλήθηκε να αποφασίσει κατά πόσο, εκτός από την ελευθερία του κοινού λόγου, το Σύνταγμα προστατεύει και τον "συμβολικό λόγο", δηλαδή τον λόγο διά των πράξεων. Η μνημειώδης απόφασή του ορίζει ότι η "προστασία τής ελευθερίας της γνώμης δεν τελειώνει στον προφορικό ή γραπτό λόγο αλλά καλύπτει και τις πράξεις οι οποίες μεταδίδουν ισχυρά μηνύματα". Εν τέλει δε, εξαφάνισε την καταδίκη του Τζόνσον και απέρριψε τον ισχυρισμό τής πολιτείας ότι "το κάψιμο της σημαίας δεν συνιστά ούτε απειλή κατά της ειρήνης ούτε κάλεσμα προς τέλεση ανόμων πράξεων".

Τελειώνοντας, αξίζει να παραθέσουμε και την άποψη ενός από τους δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου, του Άντονυ ΜακΛέοντ Κέννεντυ: "Μερικές φορές πρέπει να πάρουμε αποφάσεις που δεν μας αρέσουν. Το κάνουμε γιατί είναι σωστές, σωστές με την έννοια ότι ο νόμος και το σύνταγμα μας υποχρεώνουν να το κάνουμε. (…). Είναι οδυνηρό, αλλά θεμελιώδες: η σημαία προστατεύει εκείνους που την περιφρονούν".


Υστερόγραφο. Παρακαλώ τον αναγνώστη να συγκρατήσει την ενδεχόμενη οργή του από όσα διάβασε παραπάνω και να τα προσλάβει ως απλές παρατηρήσεις και τροφή για σκέψη προς εξαγωγή συμπερασμάτων (στα οποία δεν είναι απαραίτητο να συμφωνούμε). Όποιος ενδιαφέρεται για περισσότερες λεπτομέρειες περί την υπόθεση "Τέξας εναντίον Τζόνσον", ας ρίξει μια ματιά στις πηγές του κειμένου, δηλαδή στο κεφάλαιο "Texas v. Johnson" του ιστοτόπου Street Law και στα λήμματα της αγγλόγλωσσης Wikipedia "Gregory Lee Johnson" και "Texas v. Johnson". Δεν ξέρω τι βρισίδια έχω ρίξει κατά καιρούς στους πολιτειακούς αλλά στο συγκεκριμένο θέμα τούς παραδέχομαι.

16 Ιανουαρίου 2017

Las Patronas

Επειδή δεν βλάφτει να αισθανόμαστε κάπου-κάπου λίγη πραγματική ανθρωπιά, σήμερα λέω να ταξιδέψουμε. Να πάμε μέχρι το Μεξικό. Όχι κάπου κοσμοπολίτικα αλλά στην μέση του πουθενά, σε μια γωνιά τής επαρχίας Βερακρούζ, ξεχασμένη από θεούς κι ανθρώπους. Κάπου εκεί βρίσκεται ένα φτωχοχώρι με το -πολύ κοινό αλλά περήφανο- όνομα La Patrona. Η Προστάτιδα.

Σ' αυτό το χωριό, λοιπόν, στις 14 Φεβρουαρίου 1995, η Μπερνάρντα Ρομέρο Βάσκεζ με την αδελφή της Ρόζα κατέβηκαν στην αγορά για να προμηθευτούν τρόφιμα για την οικογένειά τους. Για να μη χρησιμοποιούμε σχήματα λόγου, ας πούμε ότι πήγαν στο μαγαζί του χωριού και πήραν ψωμί και γάλα για το σπίτι τους.

Καθώς οι δυο αδελφές επέστρεφαν φορτωμένες, χρειάστηκε να σταθούν για λίγο δίπλα στις σιδηροδρομικές γραμμές και να περιμένουν να περάσει το μακρύ τραίνο που ερχόταν από τον Νότο, κουβαλώντας σαλβαδοριανούς, νικαραγουανούς και ονδουρέζους μετανάστες, οι οποίοι κατευθύνονταν προς τα βόρεια σύνορα της χώρας, απ' όπου θα προσπαθούσαν να περάσουν στις ΗΠΑ. Δεν ήταν η πρώτη φορά που συνέβαινε το ίδιο πράγμα αλλά αυτή την σημαδιακιά μέρα οι δυο γυναίκες είδαν έναν από τους εξαθλιωμένους επιβάτες να τις κοιτάζει και να φωνάζει Madre, tengo hambre... Μάνα, πεινάω... Πριν καλά-καλά καταλάβουν τι έλεγε ο άγνωστος, ακούστηκαν οι ίδιες φωνές από το επόμενο βαγόνι... και από το μεθεπόμενο... Στο τέταρτο βαγόνι, η Μπερνάρντα πέταξε ένα καρβέλι ψωμί. Στο πέμπτο, η Ρόζα πέταξε ένα ψωμί κι ένα γάλα... Μέχρι να περάσει το τραίνο, οι δυο αδελφές είχαν μείνει με αδειανές σακκούλες στα χέρια.


Όταν επέστρεψαν στο σπίτι τους με αδειανά χέρια και εξήγησαν στους δικούς τους τι είχε συμβεί, κανένας δεν τις κατσάδιασε. Αντιθέτως, οι Ρομέρο Βάσκεζ σκέφτηκαν ότι αυτό ήταν κάτι που θα έπρεπε να ξανακάνουν. Έπρεπε, όμως, να οργανωθούν μιας και δεν είχαν οικονομική άνεση να μοιράζουν καθημερινά ψωμί και γάλα. Καθ' υπόδειξη της μητέρας τους, της φοβερής Νόρμας, αποφάσισαν να μαγειρέψουν φασόλια, να ψήσουν και μερικές πίτες (τάκος) και να τα κάνουν πακετάκια για να μπορούν να τα πετούν στα διερχόμενα βαγόνια. Ενθουσιασμένες, η Μπερνάρντα με την Ρόζα κοινοποίησαν το σχέδιό τους στην γειτονιά, αποσπώντας, προς μεγάλη τους ικανοποίηση, όχι μόνο συγχαρητήρια για την πρωτοβουλία τους αλλά και εκδηλώσεις ενδιαφέροντος για συμμετοχή σ' αυτή.

Από την επόμενη κιόλας μέρα, κάποιες από τις γυναίκες της γειτονιάς το έβαλαν πρόγραμμα. Μόλις οι άντρες τους θα έφευγαν για τις δουλειές τους, εκείνες θα φρόντιζαν να μαγειρέψουν μαζί με το φαΐ των οικογενειών τους και κάτι παραπάνω για τους πεινασμένους των τραίνων. Άλλη έφτιαχνε φασόλια, άλλη ρύζι, άλλη τάκος... άλλες ετοίμαζαν μπουκαλάκια με νερό... άλλες συσκεύαζαν... Κι όταν περνούσε το τραίνο, βρίσκονταν παραταγμένες δίπλα στις ράγες, έτοιμες να μοιράσουν την ανθρωπιά τους σε αγνώστους.

Εκείνη την 14η Φεβρουαρίου 1995 κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ιδρυόταν μια από τις πιο παράξενες αλλά πιο αυθεντικές (γι' αυτό και πιο ανθρώπινες) "φιλανθρωπικές οργανώσεις" του κόσμου, η Las Patronas. Οι Προστάτιδες. Επί είκοσι δύο χρόνια, καθημερινά, οι γυναίκες τής Las Patronas ψήνουν εκατοντάδες τάκος και μαγειρεύουν δεκάδες κιλών φασόλια και ρύζι, με τα οποία έχουν ταΐσει αμέτρητες χιλιάδες πεινασμένων. Τί κι αν η "οργάνωση" δεν έχει ΑΦΜ, καταστατικό, διοικητικό συμβούλιο ή τραπεζικό λογαριασμό; Η Μπερνάρντα, η Ρόζα, η Νόρμα, η Τέρε, η Λεονίλα, η Τόνια, η Κάρλα, η Καρίλα, η Νίλα, η Μπιάνκα, η Χούλια, η Λούπε, η Ντόνια Τέρε, η Λορένα, η Μαριέλα, η Σόνια και η Σοφία δεν χρειάζονται οφφίτσια για να δείξουν την ανθρωπιά τους. Η έλλειψη νομικής αναγνώρισης δεν εμπόδισε ούτε την Εθνική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ούτε την ίδια την κυβέρνηση του Μεξικού να τις βραβεύσουν το 2013.

Πάντως, η καθιέρωση των Las Patronas κάθε άλλο παρά εύκολη ήταν. Όχι τόσο επειδή είχαν να αντιμετωπίσουν την καχυποψία των ανδρών όσο επειδή βρήκαν απέναντί τους την... επίσημη εκκλησία! Όπως καταγγέλλουν οι ιερείς Αλεχάντρο Σολαλίντε και Φραίυ Τόμας Γκονζάλες, "τα μέλη τής Καθολικής Εκκλησίας δεν ενεργούν ως ποιμένες αλλά ως υπάλληλοι του Βατικανού". Σύμφωνα με τους δυο ιερείς, η αρχιεπισκοπή δημιουργεί προβλήματα στην Las Patronas επειδή ταυτίζεται με την επιθυμία των ΗΠΑ να μη διευκολύνονται καθ' οιονδήποτε τρόπο οι μετανάστες στο ταξίδι τους προς βορρά. Ο Γκονζάλες υποστηρίζει ότι άκουσε με τ' αφτιά του πως η επίσημη εκκλησία έχει αποκηρύξει τις Las Patronas "επειδή δεν δρουν σε συνεννόηση με την επισκοπή τής Κόρδοβας, δεν λειτουργούν εξ ονόματος της επισκοπής και, παρ' όλο που είναι πιστοί καθολικοί, δεν είναι υπάκουα μέλη τής εκκλησίας" ("Iglesia acosa a Las Patronas y a curas que defienden migrantes", Animal Politico, 20/8/2013).

Στο μεταξύ, οι "προστάτιδες" συνεχίζουν το έργο τους, έστω κι αν δεν έχουν την συμπαράσταση της εκκλησίας. Εκείνο που μάλλον τις νοιάζει περισσότερο είναι ότι έχουν κερδίσει την συμπαράσταση των μηχανοδηγών, οι οποίοι κόβουν πλέον ταχύτητα όταν τις βλέπουν παραταγμένες δίπλα στις ράγες...


ΥΓ: Δείτε οπωσδήποτε το παραπάνω πεντάλεπτο βιντεάκι. Το χαμόγελο της κυρούλας που μένει με την αδειανή σακκούλα στο χέρι όταν φεύγει το τραίνο, έχει ανεκτίμητη αξία.